काठमाडौं । जनता समाजवादी पार्टी (जसपा) नेपालका केन्द्रीय सदस्य एवं प्रमुख युवा, विद्यार्थी तथा खेलकुद विभागका प्रमुख विदेश्वर यादव (विक्की) ले पार्टीबाट राजीनामा दिएका छन्। पार्टीको वर्तमान राजनीतिक दिशा, आन्तरिक लोकतन्त्रको अवस्था र नेतृत्व विकासप्रतिको दृष्टिकोणसँग गम्भीर असहमति जनाउँदै उनले पार्टीगत आबद्धताबाट अलग हुने घोषणा गरेका हुन्।

राजीनामा वक्तव्यमा यादवले मधेश आन्दोलनले उठाएका संघीयता, समानुपातिक समावेशिता, सामाजिक न्याय, पहिचान र सम्मानका मुद्दालाई संस्थागत गर्ने उद्देश्यले आफू जसपा नेपालको राजनीतिक यात्रामा सहभागी भएको बताएका छन्। तर, पछिल्लो समय पार्टी सीमित नेतृत्वको राजनीतिक स्वार्थ र व्यक्तिकेन्द्रित निर्णय प्रक्रियामा साँघुरिँदै गएको अनुभूति भएपछि राजीनामा दिने निर्णयमा पुगेको उनको भनाइ छ।

यादवले आफ्नो राजनीतिक प्रतिबद्धता कुनै व्यक्ति, पद वा निजी स्वार्थप्रति नभई मधेशका उत्पीडित समुदायको मुक्ति, अधिकारको संस्थागत सुनिश्चितता र न्यायपूर्ण समाज निर्माणप्रति रहेको उल्लेख गरेका छन्। पार्टीले ती उद्देश्यलाई प्रभावकारी रूपमा अघि बढाउन नसकेको उनको निष्कर्ष छ।

व्यक्तिकेन्द्रित राजनीतिप्रति असन्तुष्टि

राजीनामा वक्तव्यमा यादवले पार्टीभित्र विचारभन्दा व्यक्ति, संस्थाभन्दा नेतृत्व र सामूहिक निर्णयभन्दा सीमित स्वार्थ निर्णायक बन्दै गएको आरोप लगाएका छन्। यस्तो प्रवृत्तिले पार्टीको लोकतान्त्रिक चरित्र र भविष्यप्रति गम्भीर प्रश्न खडा गरेको उनको भनाइ छ।

मधेश आन्दोलन कुनै एक व्यक्तिको निजी राजनीतिक सम्पत्ति नभएको उल्लेख गर्दै उनले आन्दोलनका उपलब्धिलाई संस्थागत गर्नुपर्ने र त्यसको नेतृत्व नयाँ पुस्तामा हस्तान्तरण हुनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

उनले मधेश आन्दोलन सयौँ सहिद, लाखौँ जनताको त्याग, बलिदान र संघर्षबाट स्थापित भएको उल्लेख गर्दै त्यसबाट प्राप्त राजनीतिक चेतना र अधिकारका मुद्दालाई कुनै नेताको राजनीतिक अस्तित्वसँग मात्र जोडेर राख्न नहुने बताएका छन्।

यादवका अनुसार पार्टीभित्र खुला वैचारिक बहस, वास्तविक आन्तरिक प्रतिस्पर्धा, नेतृत्वको जवाफदेहिता र लोकतान्त्रिक पुस्तान्तरणका सम्भावना कमजोर हुँदै गएमा पार्टी आफ्नो ऐतिहासिक उद्देश्यबाट विमुख हुने जोखिम रहन्छ।

नेतृत्वलाई प्रश्न गर्न पाउनुपर्ने माग

यादवले लोकतान्त्रिक पार्टीमा असहमति र आलोचनालाई स्वाभाविक प्रक्रियाका रूपमा स्वीकार गर्नुपर्ने बताएका छन्। नेतृत्वको सम्मान गर्नु र नेतृत्वका सबै निर्णयलाई प्रश्नविहीन रूपमा स्वीकार गर्नु फरक विषय भएको उनको तर्क छ।

पार्टीभित्र प्रश्न गर्ने संस्कृतिभन्दा मौन बस्ने प्रवृत्ति सुरक्षित हुने, योग्यताभन्दा नेतृत्वसँगको निकटतालाई महत्त्व दिइने र नयाँ पुस्ताको सम्भावनाभन्दा पुरानो नेतृत्वको निरन्तरताले प्राथमिकता पाउने अवस्था सिर्जना भएमा लोकतान्त्रिक अभ्यास कमजोर हुने उनले उल्लेख गरेका छन्।

वक्तव्यमा यादवले पार्टीले मधेशका मुद्दा, विचार र जनताको आकांक्षाको संस्थागत प्रतिनिधित्व गरिरहेको छ वा ती मुद्दा कुनै व्यक्तिको राजनीतिक निरन्तरता कायम गर्ने माध्यम बनिरहेका छन् भन्ने प्रश्न उठाएका छन्।

उनले जसपा नेपालका अध्यक्ष उपेन्द्र यादवले मधेसको राजनीतिमा खेलेको ऐतिहासिक भूमिकाको मूल्याङ्कन इतिहासले गर्ने उल्लेख गर्दै विगतको योगदानका आधारमा वर्तमानका सबै निर्णयलाई प्रश्नभन्दा माथि राख्न नमिल्ने बताएका छन्।

उनका अनुसार कुनै पनि राजनीतिक आन्दोलनको सफलता नेतृत्वले कति समयसम्म पार्टीको नेतृत्व गर्‍यो भन्ने कुराले मात्र निर्धारण हुँदैन। बरु, आन्दोलनले कति सक्षम नयाँ नेतृत्व जन्मायो, कति बलियो संस्था निर्माण गर्‍यो र आफ्नो विचारलाई कति दिगो बनाउन सक्यो भन्ने विषय महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

नयाँ पुस्तालाई नेतृत्व हस्तान्तरण गर्नुपर्नेमा जोड

यादवले मधेशको राजनीति कुनै एक नेताको राजनीतिक जीवनको निरन्तरताभन्दा ठूलो रहेको उल्लेख गर्दै नयाँ पुस्तालाई नेतृत्वमा अवसर दिनुपर्ने बताएका छन्।

उनले पार्टीभित्र वैकल्पिक विचार प्रस्तुत गर्न, नेतृत्वलाई प्रश्न गर्न र लोकतान्त्रिक प्रक्रियाबाट जिम्मेवारी प्राप्त गर्न सकिने वातावरण आवश्यक रहेको बताएका छन्। यस्तो अवसर निरन्तर साँघुरिँदै गएमा युवाहरूले आफ्नो राजनीतिक भविष्यबारे प्रश्न उठाउनु स्वाभाविक र आवश्यक हुने उनको धारणा छ।

राजनीतिक निष्ठाको अर्थ कुनै व्यक्तिका निर्णयलाई अनन्तकालसम्म स्वीकार गरिरहनु नभई आफूले विश्वास गरेको विचार, उद्देश्य र जनताप्रतिको जिम्मेवारीप्रति इमानदार रहनु भएको यादवले उल्लेख गरेका छन्।

उनले पुरानो नेतृत्वको अनुभव आवश्यक भए पनि त्यसले नयाँ नेतृत्वको बाटो रोक्न नहुने बताएका छन्। राजनीतिक निरन्तरता महत्त्वपूर्ण भए पनि त्यसले पुस्तान्तरणमा अवरोध सिर्जना गर्न नहुने उनको भनाइ छ।

‘पार्टी छोडेँ, मधेशका मुद्दा छोडेको छैन’

राजीनामाको कारण व्यक्तिगत निराशा, पद प्राप्त नभएको असन्तुष्टि वा कसैप्रतिको प्रतिशोध नभएको यादवले स्पष्ट पारेका छन्। आफ्नो निर्णय राजनीतिक विवेक, वैचारिक प्रतिबद्धता र मधेसको भविष्यप्रतिको जिम्मेवारीबोधबाट प्रेरित भएको उनको दाबी छ।

‘म पार्टी छोड्दै छु, तर मधेसका मुद्दा छोडिरहेको छैन’ भन्ने आशय व्यक्त गर्दै उनले संगठनबाट अलग भए पनि संघीयता, सामाजिक न्याय, समानुपातिक समावेशिता, पहिचान, सुशासन र जनताको सम्मानका पक्षमा आफ्नो प्रतिबद्धता कायम रहने बताएका छन्।

यादवले पार्टी परिवर्तन वा अर्को राजनीतिक संगठन रोज्नु मात्र अहिलेको आवश्यकता नभएको उल्लेख गरेका छन्। बरु, व्यक्ति केन्द्रित राजनीतिक संस्कृतिबाट विचारको राजनीति, बन्द कोठाको निर्णय प्रक्रियाबाट खुला बहस र सीमित नेतृत्वको वर्चस्वबाट सामूहिक नेतृत्वतर्फ अघि बढ्नुपर्ने उनको धारणा छ।

उनले मधेशका युवाहरूले आफ्नो राजनीतिक भविष्य अरू कसैको कृपा वा अनिश्चित उत्तराधिकारमा छोड्न नहुने पनि बताएका छन्। युवाहरूले आफ्नो विचार, क्षमता र संघर्षका आधारमा नेतृत्व निर्माण गर्नुपर्नेमा उनले जोड दिएका छन्।

मधेशको राजनीतिक भविष्यबारे नयाँ बहसको संकेत

यादवको राजीनामा वक्तव्यमा मधेशको राजनीतिलाई नयाँ पुस्ताको ऊर्जा, वैचारिक स्पष्टता, संस्थागत लोकतन्त्र र जनताप्रतिको जवाफदेहितासँग जोड्नुपर्ने विषयलाई प्राथमिकता दिइएको छ।

उनले राजनीतिक पदको प्रतिस्पर्धाभन्दा जनताको जीवनमा परिवर्तन ल्याउने संकल्पलाई महत्त्व दिनुपर्ने उल्लेख गरेका छन्। पार्टीको अस्तित्व जनताका मुद्दाभन्दा माथि हुन नसक्ने भन्दै उनले राजनीतिक संगठनहरू जनताको अधिकार, सम्मान, समृद्धि र भावी पुस्ताको भविष्यमा केन्द्रित हुनुपर्ने बताएका छन्।

यादवले पार्टीभन्दा मुद्दा, नेतृत्वभन्दा विचार, पदभन्दा स्वाभिमान र व्यक्तिभन्दा जनतालाई ठूलो मान्नुपर्ने धारणा व्यक्त गरेका छन्। यिनै मान्यतासँग सम्झौता गरेर पदमा रहिरहनुभन्दा आफ्नो राजनीतिक विवेकअनुसार अलग बाटो रोज्नु उचित ठानेको उनको भनाइ छ।

उनले आफ्नो निर्णयलाई राजनीतिक यात्राको अन्त्य नभई विचार, लोकतन्त्र, नयाँ नेतृत्व र मधेशको अधिकारलाई केन्द्रमा राख्ने नयाँ सुरुवातका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

यद्यपि, राजीनामापछि यादवले कुन राजनीतिक वा संगठनात्मक बाटो रोज्नेछन् भन्नेबारे वक्तव्यमा खुलाइएको छैन।